Vua Seonjo - Gwanghaegun: Sóng gió Chiến tranh Imjin và bí mật ngoại giao trung lập thực dụng

(Vua đời thứ 14) Vua Seonjo: Vị quân chủ trải qua cuộc khủng hoảng quốc gia Chiến tranh ImjinGiới thiệu về lần kế vị dòng thứ đầu tiên của Joseon, sự bùng nổ và vượt qua Chiến tranh Imjin, sự hoạt động của Yi Sun-sin và các nghĩa binh, cùng Mokhreung thuộc Donggureung ở Guri.

Vua Seonjo (trị vì 1567~1608) là cháu nội của Vua Jungjong và là con trai thứ ba của Deokheung Daewongun. Ông là vị quân chủ đầu tiên trong lịch sử Joseon lên ngôi không phải từ dòng trực hệ của vua (con đích hay con thứ) mà từ dòng hoàng tộc xa (dòng thứ). Trong thời gian trị vì, ông đã trải qua cuộc chiến tranh tàn khốc đe dọa sự tồn vong của đất nước mang tên Chiến tranh Imjin (Nhâm Thìn Vệ Quốc Chiến), nhưng nhờ vào sự cống hiến của các trung thần như Tướng quân Yi Sun-sin cùng cuộc đấu tranh tự phát của lực lượng nghĩa binh nhân dân, cuối cùng ông đã vượt qua được quốc nạn.

1. Lần lên ngôi dòng thứ đầu tiên và sự cầm quyền của phe Sarim (Sĩ lâm):

Vua Seonjo lên ngôi tiếp nối sau khi Vua Myeongjong băng hà mà không có người nối dõi. Vì đây là lần kế vị dòng thứ (nhánh phụ, không phải dòng trực hệ) đầu tiên trong lịch sử Joseon, ông đã sống cả đời với mặc cảm về tính chính thống của hoàng quyền.
Mặt khác, dưới thời Seonjo, thế lực Hungu (H勋旧) hoàn toàn sụp đổ và phe Sarim (Sĩ lâm) đã nắm quyền chủ导 chính cục. Tuy nhiên, đây cũng là thời kỳ bắt đầu xuất hiện chính trị Bungdang (đảng tranh) khi Sarim bị chia rẽ thành Đông Nhân (Dong-in) và Tây Nhân (Seo-in).

2. Cuộc thanh trừng chính trị tàn khốc nhất lịch sử Joseon, Kyuk Oksa (Kỷ Sửu Ngục Sự):

Chỉ 3 năm trước khi Chiến tranh Imjin bùng nổ, vào năm 1589, vụ án Kyuk Oksa - một bi kịch đẫm máu cướp đi sinh mạng của nhiều người nhất trong lịch sử Joseon - đã xảy ra.
Vụ án bắt đầu từ lời tố giác rằng Jeong Yeo-rip, thủ lĩnh của Daedonggye (Đại Đồng Hội) - một hội nhóm phá bỏ rào cản tầng lớp để tập bắn cung và huấn luyện quân sự ở Jeollado (Jeonju, Jinan) - đang âm mưu phản phản. Jeong Yeo-rip đã tự sát trên đường bỏ trốn, nhưng Vua Seonjo đã bổ nhiệm Songgang Jeong Cheol, thủ lĩnh phe Tây Nhân nổi tiếng tàn nhẫn với phe đối lập, làm người chịu trách nhiệm điều tra (Ủy quan).
Jeong Cheol đã lợi dụng cơ hội này để trừng phạt diện rộng phe đối thủ Đông Nhân. Khi cuộc điều tra mở rộng không ngừng, vô số sĩ phu và dân thường bị vu oan đã chết trong khi bị tra tấn. Số người hy sinh trong vụ án này lên tới khoảng 1.000 người, đây là cuộc thanh trừng tồi tệ nhất lịch sử, nhiều hơn tổng số nạn nhân của cả 4 cuộc Sahoa (Sĩ họa) trong thời Joseon cộng lại. Vụ án này khiến vùng Jeollado bị mang tiếng oan là 'vùng đất phản nghịch' và bị phân biệt đối xử trong thời gian dài. Rãnh sâu mâu thuẫn giữa Đông Nhân và Tây Nhân trở nên không thể lấp đầy, trở thành hạt giống bi kịch gây chia rẽ nội bộ ngay trước ngưỡng cửa đại nạn Chiến tranh Imjin.

3. Cuộc khủng hoảng chưa từng có trong lịch sử, sự bùng nổ và diễn biến của Chiến tranh Imjin:

Cuộc chiến tranh tàn khốc kéo dài 7 năm từ 1592 đến 1598 được chia thành Chiến tranh Imjin (Nhâm Thìn Vệ Quốc Chiến) bùng nổ do cuộc xâm lược lần thứ nhất của Nhật Bản năm 1592, và Chiến tranh Jeongyu (Đinh Dậu Tái Thần) khi Nhật Bản xâm lược lần hai năm 1597 sau khi các cuộc đàm phán hòa bình kéo dài 4 năm thất bại. Diễn biến chính của 7 năm biến động này như sau:

Năm 1590 - Sứ đoàn Tongsinsa và những báo cáo trái chiều về dấu hiệu chiến tranh: 2 năm trước khi Chiến tranh Imjin bùng nổ, Joseon đã cử Chánh sứ Hwang Yun-gil, Phó sứ Kim Seong-il và Thư trạng quan Heo Seong làm Tongsinsa (Thông tín sứ) sang Nhật Bản để nắm bắt tình hình. Sau khi về nước, Hwang Yun-gil báo cáo rằng Toyotomi Hideyoshi chắc chắn sẽ điều quân xâm lược, nhưng Kim Seong-il lại phản bác rằng Toyotomi không đáng ngơ ngại và không có lý do gì để làm dân chúng hoang mang bằng những lời cảnh báo vội vàng.
Những quan điểm trái ngược này sau này từng bị phân tích là sai lầm an ninh do đối lập đảng tranh, nhưng mặt khác cũng có cách giải thích mới rằng đó là quyết định hành chính đầy trăn trở của một nhà ngoại giao nhằm ổn định lòng dân và ngăn chặn sự chia rẽ trong triều đình, xét trong hoàn cảnh Joseon hoàn toàn chưa chuẩn bị cho chiến tranh.
Tháng 4 năm 1592 - Quân Nhật xâm lược và chuyến tản cư của nhà vua: Khi quân Nhật do Toyotomi Hideyoshi cử đến tiến quân như vũ bão, Vua Seonjo đã bỏ lại kinh thành Hanyang (Hán Dương), tản cư lên tận Uiju ở cực Bắc, thậm chí còn lên kế hoạch tị nạn sang nhà Minh khiến các thần dân cực kỳ bất bình. Dân chúng tức giận đã đốt cháy Cung Gyeongbok (Cảnh Phúc Cung) - hoàng cung chính, biến nơi đây thành đống tro tàn, và bị bỏ hoang như một phế tích suốt 270 năm cho đến khi được Heungseon Daewongun tái thiết.
Giữa năm 1592 - Khởi đầu cứu quốc, sự hoạt động của hải quân và nghĩa binh: Tướng quân Yi Sun-sin đã hoàn toàn cắt đứt tuyến đường viễn trợ của quân Nhật ở vùng biển phía Nam bằng Trận đại thắng Hansando, còn trên đất liền, dân chúng tự vũ trang thành Nghĩa binh dưới sự lãnh đạo của Gwak Jae-u đã đứng lên làm chậm tiến độ của quân địch.
Đầu năm 1593 - Đồng minh nhà Minh tham chiến và thu hồi Thành Pyeongyang: Quân viện trợ quy mô lớn của nhà Minh gia nhập tạo thành liên quân Joseon - Minh. Liên quân đã kịch tính lấy lại Thành Pyeongyang vốn bị quân Nhật chiếm đóng, tạo đà cho cuộc phản công.
Năm 1597 - Chiến tranh Jeongyu và trận hải chiến kỳ tích: Cuộc chiến vốn tạm lắng đã bùng nổ trở lại với Chiến tranh Jeongyu. Tướng quân Yi Sun-sin vượt qua hàm oan (Bạch y tòng quân) quay trở lại chỉ huy, tạo nên kỳ tích Đại thắng Myeongnyang khi dùng chỉ 13 chiến thuyền đánh tan 133 chiến thuyền quân Nhật.
Tháng 11 năm 1598 - Kết thúc chiến tranh, Trận hải chiến Noryang: Chiến tranh kết thúc thắng lợi sau Trận hải chiến Noryang, nơi Tướng quân Yi Sun-sin hy sinh cùng lời di huấn cuối cùng, hoàn toàn quét sạch quân Nhật khỏi đất nước.

Tình yêu Joseon kỳ lạ của Vạn Lịch Đế - vị vua tồi tệ nhà Minh và giai thoại 'Giấc mơ Quan Vũ': Vạn Lịch Đế (Thần Tông), vị hoàng đế thứ 13 của nhà Minh, được coi là một trong những vị vua bỏ bê triều chính suốt 30 năm, dẫn đến sự suy vong của đất nước. Tuy nhiên, kỳ lạ thay, trong việc giải cứu Joseon, ông lại thể hiện sự tận tụy cuồng nhiệt đến mức móc hết kho báu hoàng gia để gửi quân đội, bạc và lương thực với quy mô lớn.

Tuy nhiên, việc nhà Minh gửi đại quân lên tới 200.000 người đến Joseon đã khiến phòng thủ biên giới bị lơi lỏng, tạo cơ hội cho tộc Nữ Chân ở phía Bắc phát triển lực lượng nhanh chóng. Cuối cùng, việc phái quân quy mô lớn này đã gây ra khủng hoảng tài chính nghiêm trọng cho nhà Minh, và trở thành nguyên nhân quyết định khiến nhà Minh bị tộc Nữ Chân (Hậu Kim) hùng mạnh đẩy lùi và đi đến sụp đổ.

Đằng sau việc giúp đỡ Joseon kỳ lạ này có một giai thoại thú vị. Trong giấc mơ của Vạn Lịch Đế, Quan Vũ - vị anh hùng Tam Quốc được thần thánh hóa - đã xuất hiện và hét lên: "Quốc vương Joseon (Seonjo) là kiếp sau của Trương Phi em ta, còn ngươi (Vạn Lịch Đế) là kiếp sau của Lưu Bị. Nay đất nước của em thứ ba chúng ta bị giặc Nhật xâm lược, làm anh như ngươi lẽ nào không cứu?". Tỉnh dậy sau giấc mơ, Vạn Lịch Đế vô cùng chấn động và đã quyết định phái quân bất chấp sự phản đối dữ dội của quan lại. Việc xây dựng Dongmyo (Đông Quan Vương Miếu) ở Jongno, Seoul sau này chính là biểu hiện của lòng biết ơn xuất phát từ truyền thuyết kỳ lạ này.

Thảm cảnh Chiến tranh Imjin, bi kịch tù binh Joseon làm chấn động thị trường nô lệ thế giới:

Nạn bắt bớ và nô dịch người Joseon chưa từng có: Trong Chiến tranh Imjin, quân Nhật đã cưỡng bắt vô số thợ thủ công (thợ gốm...) và dân thường Joseon làm tù binh. Số lượng lên tới 100.000 đến 200.000 người.
Thừa cung và sụt giá trên thị trường nô lệ toàn cầu: Tù binh Joseon bị đưa sang Nhật Bản đã bị bán làm nô lệ sang Đông Nam Á, Ấn Độ và Châu Âu thông qua các thương nhân Bồ Đào Nha ra vào Nhật Bản lúc bấy giờ. Việc nguồn cung nô lệ Joseon tăng đột ngột đã khiến giá nô lệ tại Đông Á sụt giảm nghiêm trọng. Theo ghi chép, giá một nô lệ Joseon chỉ bằng một bao ngũ cốc hoặc vài lượng bạc rẻ mạt.
Ghi chép của thương nhân Ý và Antonio Corea: Carletti, một nhà du lịch người Ý đến từ Florence ghé thăm Nagasaki (Nhật Bản) thời đó, đã ghi lại trong cuốn sách "Hành trình Đông Tây" rằng ông đã mua 5 thiếu niên Joseon bị bán rẻ với giá chỉ 12 escudo (tiền Bồ Đào Nha), rửa tội cho họ rồi đưa đến Rome trả lại tự do. Một trong số đó đã định cư tại Ý với tên gọi 'Antonio Corea', trở thành người Triều Tiên đầu tiên được ghi danh trong lịch sử Châu Âu. Đây là một góc tối đau thương nhất mà Chiến tranh Imjin để lại.

4. Anh hùng cứu quốc, nhật ký các trận hải chiến chính của Yi Sun-sin:

Kỳ tích một ngày trước chiến tranh và huyền thoại bất bại: Đúng một ngày trước khi Chiến tranh Imjin bùng nổ, vào ngày 12 tháng 4năm 1592, cuộc thử nghiệm bắn đại bác và huấn luyện thực chiến đầu tiên của Thuyền Rùa đã hoàn tất. Với sự chuẩn bị kỹ lưỡng này, hải quân Joseon đã viết nên kỷ lục kinh ngạc chưa từng có trong lịch sử hải chiến thế giới với 45 trận thắng cả 45 trận (hoặc 43 trận: 38 thắng 5 hòa).
Tháng 5năm 1592 - Hải chiến Okpo: Thắng lợi lịch sử đầu tiên của hạm đội Yi Sun-sin trước quân Nhật, giúp hải quân Joseon củng cố niềm tin chiến thắng.
Tháng 7năm 1592 - Đại thắng Hansando: Áp dụng chiến thuật 'Hạc Cánh Trận' xếp thuyền theo hình cánh hạc để đánh tan hạm đội chủ lực của địch, nắm giữ hoàn toàn quyền kiểm soát biển phía Nam và cắt đứt tuyến đường cung cấp lương thực của quân Nhật.
Tháng 4năm 1597 - Thử thách bị vu oan và Bạch y tòng quân: Khi Chiến tranh Jeongyu bắt đầu, Tướng quân Yi Sun-sin bị bắt và giải về Nghĩa Cấm Phủ (Uigeumbu) (Nghị Cấm Phủ) ở Hanyang do lời vu khống của Won Gyun và sự nghi ngờ của Vua Seonjo. Dù bị giam giữ, chịu tra tấn và thậm chí bị tuyên án tử hình, ông đã thoát chết một cách kỳ diệu nhờ lời dèm tấu tích cực của các đại thần như Jeong Tak. Cuối cùng, ông bị giáng xuống làm lính thường không có chức vị, nhận án 'Bạch y tòng quân' (tước bỏ mọi chức vị, mặc áo trắng phục vụ như lính hạ cấp). Trong lúc tướng quân gặp nạn, hải quân Joseon dưới sự chỉ huy của Won Gyun đã gánh chịu thảm bại gần như xóa sổ trước quân Nhật trong Hải chiến Chilcheonryang.
Tháng 9năm 1597 - Đại thắng Myeongnyang: Được tái bổ nhiệm làm Tam Đạo Thủy Quân Thống Chế Sứ trong nguy cơ hải quân bị xóa sổ, Tướng quân đã lợi dụng dòng nước hẹp và xiết của Uldolmok để đánh bại 133 chiến thuyền quân Nhật chỉ với 13 chiến thuyền còn lại trong tình thế tuyệt vọng.
Tháng 11năm 1598 - Hải chiến Noryang: Trận hải chiến cuối cùng khép lại 7 năm chiến tranh thắng lợi. Ngay cả trong khoảnh khắc hy sinh, Tướng quân vẫn để lại di ngôn "Đừng để quân địch biết tin ta chết", bảo vệ Joseon đến hơi thở cuối cùng.

Sự thật về sớ 'Thần còn 12 chiến thuyền' và bí mật 13 chiến thuyền trận Myeongnyang:

Câu nói danh ngôn bi壮 và cấp thiết của Tướng quân Yi Sun-sin: Sau thảm bại Chilcheonryang do Won Gyun chỉ huy khiến hải quân Joseon gần như bị tiêu diệt, Vua Seonjo đã ra chiếu chỉ bãi bỏ hoàn toàn hải quân để sáp nhập vào bộ binh. Trước điều đó, Tướng quân Yi Sun-sin đã gửi tấu sớ huyền thoại lên vua: "Nay thần vẫn còn mười hai chiến thuyền (今臣戰船尙有十二). Dù số thuyền ít ỏi, nhưng chừng nào thần còn sống, địch sẽ không dám coi thường chúng ta", thể hiện quyết tâm mạnh mẽ giữ vững lực lượng hải quân.
Lời huấn thị biến sợ hãi thành dũng khí, Tất tử tắc sinh (必死則生): Đêm trước Hải chiến Myeongnyang, Tướng quân Yi Sun-sin đã triệu tập các tướng lĩnh đang bị bao trùm bởi sự sợ hãi cái chết do chênh lệch lực lượng quá lớn (13 đối 133). Ông nghiêm giọng nhắc nhở: "Binh pháp có câu: Muốn chết thì sẽ sống, muốn sống thì sẽ chết (必死則生必生則死); một người gác ải có thể làm ngàn người sợ hãi (一夫當逕足懼千夫)", thức tỉnh tinh thần quyết tử chiến đấu, tạo nền tảng tinh thần cho chiến thắng.

Yi Sun-sin — Quyết chết thì sẽ sống, quyết sống thì sẽ chết.

Sự thật sớ 12 thuyền và sự ra đời kỳ tích của chiếc thuyền thứ 13: Vào thời điểm gửi tấu sớ, số thuyền Panokseon thu hồi được do Tướng Bae Seol đưa về thực tế chỉ có 12 chiếc, nên trong sớ ghi là 12 chiếc. Tuy nhiên, trong hơn một tháng ngắn ngủi chuẩn bị cho trận Myeongnyang (Uldolmok) sau khi gửi sớ, nhờ sự cống hiến cảm động của nhân dân và binh sĩ Jeollado, họ đã kịch tính thu gom và sửa chữa thêm được 1 chiếc Panokseon.
Thắng lợi 13 chiếc thuyền tạo nên kỳ tích: Rốt cuộc, số thuyền của hải quân Joseon thực sự xuất trận tại chiến trường Myeongnyang lịch sử đánh tan 133 thuyền địch là tổng cộng 13 chiếc chứ không phải 12 chiếc. Quyết tâm đao binh trong sớ 12 chiếc cộng với sự cống hiến của nhân dân đã tạo nên huyền thoại 13 chiếc thuyền kỳ tích - một tác phẩm vĩ đại kết hợp giữa vị anh hùng và những người dân thường không bỏ cuộc trong tuyệt vọng.

5. Sức mạnh nhân dân, Nghĩa binh và sự hợp lực của nhà Minh:

Trong khi Tướng quân Yi Sun-sin hoạt động trên biển, trên đất liền, người dân khắp nơi như Gwak Jae-u, Đại sư Samyeong đã tự nổi dậy làm Nghĩa binh cầm vũ khí đánh đuổi quân xâm lược.
Cùng với đó, quân viện trợ nhà Minh - nước đồng minh - đã tham chiến tạo thành liên quân Joseon - Minh, lấy lại Thành Pyeongyang và lật ngược thế cờ trên đất liền, cuối cùng khắc phục thành công nạn binh đao.

6. Ba đại thắng lớn của Chiến tranh Imjin:

Đại thắng Hansando (Tháng 7năm 1592): Hải quân Joseon do Tướng quân Yi Sun-sin chỉ huy đã dùng chiến thuật 'Hạc Cánh Trận' đánh tan hạm đội quân Nhật trên vùng biển Hansando. Việc giành lại quyền kiểm soát biển phía Nam đã nhấn chìm kế hoạch tiến quân đồng thời trên biển và đất liền của địch.
Đại thắng Jinju (Tháng 10năm 1592): Tướng Kim Si-min chỉ huy vỏn vẹn 3.800 quân tại Thành Jinju đã đẩy lùi cuộc tấn công quy mô lớn của hơn 20.000 quân Nhật. Trận đánh đã chặn đứng con đường tiến vào vùng vựa lúa Jeollado của địch, bảo vệ nguồn lương thực quốc gia.
Đại thắng Haengju (Tháng 2năm 1593): Tướng Kwon Yul cùng quan quân, nghĩa binh, tăng binh (binh sĩ nhà sư) và dân chúng tại Thành Haengju đã đánh bại 30.000 quân Nhật. Truyền thuyết kể rằng phụ nữ trong thành đã cắt váy dài chở đá làm vũ khí, từ đó xuất hiện tên gọi 'Haengju Chima' (Tạp dề Haengju) nổi tiếng ngày nay.

Cái tên khiến quân Nhật khiếp đảm, 'Mokuso' (Mục sử): Anh hùng Đại thắng Jinju, Tướng quân Kim Si-min, lúc đó đang giữ chức 'Jinju Moksa' (Tấn Châu Mục Sử) - quan chức chịu trách nhiệm hành chính và quân sự vùng Jinju.

Quân Nhật không thể gọi trực tiếp tên ông mà gọi bằng chức danh 'Moksa' phát âm theo tiếng Nhật là 'Mokuso' (もくそ) hoặc 'Mokuso Hogan' (Mục sử Phán quan) để thể hiện sự sợ hãi tột độ. Đối với người Nhật từng thua đau tại Thành Jinju, 'Mokuso' được khắc họa như một vị tướng đáng sợ có khả năng sai khiến ma quỷ, sau này thường xuất hiện trong các kịch truyền thống Nhật Bản (Kabuki) với vai phản diện mang sức mạnh đáng sợ đe dọa nhân vật chính. Dân gian Nhật Bản thậm chí còn dỗ trẻ con khóc bằng câu "Mokuso đến kìa" là chúng nín ngay, cho thấy Tướng quân Kim Si-min là nỗi khiếp sợ không thể quên đối với quân Nhật.

7. Sứ đoàn hòa bình khởi động lại sau chiến tranh tàn khốc, Joseon Tongsinsa:

Chính quyền mới ở Nhật Bản và lợi ích của Joseon: Sau khi Toyotomi Hideyoshi qua đời, Tokugawa Ieyasu (Mạc phủ Edo) - người cai trị mới của Nhật Bản - đã khẩn khoản yêu cầu Joseon khôi phục quan hệ ngoại giao. Joseon, trong tình cảnh cấp bách phục hồi thiệt hại chiến tranh, cũng muốn nhanh chóng ổn định biên giới phía Nam để ngăn chặn cuộc xâm lược khác, đồng thời xem xét kỹ tình hình nội bộ Nhật Bản nên đã chấp nhận đề nghị này.
Lý do gửi sứ đoàn dù vừa trải qua chiến tranh: Mục đích thực tế quan trọng nhất của việc phái sứ đoàn vào cuối thời Seonjo (năm 1607) dù vừa trải qua cuộc chiến tàn khốc là đưa hàng vạn tù binh Joseon bị cưỡng bắt trong chiến tranh trở về quê hương an toàn (Sái hoàn).
Sự ra đời của Joseon Tongsinsa: Sứ đoàn được tái lập dưới thời Seonjo với mục đích hồi hương tù binh và tìm kiếm hòa bình sau này đã chính thức trở thành 'Joseon Tongsinsa' (Triều Tiên Thông Tín Sứ) cấp quốc gia, trở thành cầu nối giao lưu văn hóa Đông Á giúp củng cố hòa bình Châu Á và truyền bá học thuật, văn hóa tiên tiến sang Nhật Bản trong khoảng 200năm thời kỳ hậu Joseon.

Truyền bá văn hóa hay cướp phá, ảnh hưởng của tù binh Joseon đối với Nhật Bản: At Nhật Bản, Chiến tranh Imjin còn được gọi là 'Chiến tranh Gốm sứ'. Các tướng Nhật thời đó đã tổ chức bắt bớ hệ thống các thợ thủ công giỏi của Joseon, và kỹ thuật họ truyền lại đã làm thay đổi toàn bộ ngành công nghiệp và văn hóa Nhật Bản.

Khai phá ngành gốm sứ: Thợ gốm Joseon Yi Sam-pyeong đã tìm ra đất sét trắng ở vùng Arita (Nhật Bản) và tạo ra đồ sứ trắng đầu tiên của Nhật Bản. Đồ gốm Arita do ông khai phá sau này được xuất khẩu hàng loạt sang Châu Âu, đặt nền móng đưa Nhật Bản trở thành cường quốc gốm sứ thế giới.
Truyền dạy kỹ thuật dệt cao cấp: Những nghệ nhân dệt giỏi của Joseon bị đưa sang Nhật đã truyền dạy kỹ thuật dệt vải bông bền chắc và tinh xảo, đóng góp lớn cho sự phát triển ngành dệt truyền thống Nhật Bản. Đặc biệt tại tỉnh Kochi (xưa là Tosa), hiện vẫn còn 'Mộ Nữ nhân Joseon' (朝鮮國女之墓) tưởng nhớ những nữ nghệ nhân Joseon qua đời cô đơn nơi đất khách quê người, minh chứng cho cuộc đời đau thương của những tù binh bị cưỡng bắt.
Định hình phương pháp làm đậu phụ kiểu Joseon: Park Ho-in, một người Joseon bị đưa sang tỉnh Kochi, đã truyền dạy kỹ thuật làm đậu phụ kiểu Joseon cứng và thơm ngon tại địa phương. Loại đậu phụ này đến nay vẫn nổi tiếng ở tỉnh Kochi với tên gọi 'Tangren Doufu' (Đường Nhân Đậu Phụ / Karabito Tofu).
Phát triển thuật in ấn và Tôn giáo (Lý học): Kỹ thuật in chữ kim loại và sách vở Joseon bị cướp phá, cùng kiến thức Lý học do nhà sư Gang Hang (tù binh Joseon) truyền dạy đã làm nở rộ văn hóa in ấn đầu thời Mạc phủ Edo, trở thành nền tảng tư tưởng cho sự phát triển học thuật Nhật Bản.

8. Điểm du lịch gợi ý: Di tích lịch sử Chiến tranh Imjin

Di tích Yi Chungmugong ở Hansando, Tongyeong: Bối cảnh của Đại thắng Hansando, nơi có Jeseungdang - trụ sở Tam Đạo Thủy Quân Thống Chế Do营 do Tướng quân Yi Sun-sin thiết lập để làm việc. Đây là thánh địa tiêu biểu của Chungmugong, thích hợp để ngắm nhìn biển Nam yên bình và suy ngẫm về những trăn trở của Tướng quân trên lầu vọng cảnh.

Di tích Yi Chungmugong ở Hansando, Tongyeong - Jeseungdang

Công viên Yi Sun-sin ở Tongyeong: Công viên tuyệt đẹp nằm trên sườn núi Mangilbong nhìn ra biển Hansando, nơi có bức tượng khổng lồ của Tướng quân Yi Sun-sin đứng uy nghiêm hướng ra biển Nam. Đặc biệt vào giữa tháng 8 hàng năm, lễ hội hộ quốc tiêu biểu của Tongyeong - Lễ hội Đại thắng Hansando Tongyeong - được tổ chức. Nơi đây là điểm ngắm cảnh tốt nhất để trực tiếp theo dõi lễ tái hiện Hải chiến Hansando hoành tráng khi hàng chục con thuyền dàn trận Hạc Cánh Trận trên biển trước công viên.

Biển Hansando — Chính vùng biển nơi diễn ra Đại thắng Hansando

Công viên Yi Sun-sin — Tượng Tướng quân Yi Sun-sin

Thành Jinju: Sân khấu của Đại thắng Jinju nơi Tướng Kim Si-min đánh bại đại quân Nhật. Nơi đây có Uiam (Đá Nghĩa) - nơi Nongae ôm tướng Nhật gieo mình xuống sông Namgang, và lầu Chokseokru. Hàng năm vào mùa thu, Lễ hội Đèn hoa đăng tuyệt đẹp được tổ chức, cho phép du khách thưởng thức cảnh đêm trữ tình cùng lịch sử.

1 / 2
Lầu Chokseokru có thể trực tiếp bước lên

Tên của Lee Ji-yong (một trong Ất Tỵ Ngũ Tặc) khắc dưới lầu Chokseokru
Eo biển Myeongnyang Uldolmok: Con đường biển hẹp nằm giữa Haenam và Jindo (Jeonnam), do dòng nước chảy quá xiết nghe như tiếng biển khóc nên được gọi bằng tên thuần Hàn là 'Uldolmok'. Nơi đây là bối cảnh huyền thoại của Đại thắng Myeongnyang, nơi Tướng quân Yi Sun-sin dùng 13 chiếc thuyền đánh tan hạm đội 130 chiếc của quân Nhật. Ngày nay, du khách có thể trải nghiệm sự thắng lợi kỳ tích và trí tuệ của Chungmugong khi ngắm nhìn dòng nước xoáy xiết từ cầu Skywalk trên biển hoặc Cầu Jindo.
Gyeonggijeon ở Jeonju: Điện thờ phụng chân dung (Ngự ảnh) của Vua Taejo Yi Seong-gye, là địa danh lịch sử quan trọng đã bảo vệ cuốn Triều Tiên Vương Triều Thực Lục trong Chiến tranh Imjin. Khi các kho lưu trữ (Sago) ở Hanyang, Seongju, Chungju đều bị đốt cháy do cuộc xâm lược của quân Nhật, chỉ có bản thực lục tại Jeonju Sago trong Gyeonggijeon này được các sĩ phu địa phương (như An Ui, Son Hong-rok) xả thân đưa vào sâu trong núi Naejangsan cất giấu nên mới bảo tàng duy nhất thành công. Nơi đây là thánh địa văn hóa ghi chép, đóng vai trò như chiếc lá chắn ẩn mình để Triều Tiên Vương Triều Thực Lục - Di sản tư liệu thế giới UNESCO - được lưu truyền nguyên vẹn đến ngày nay.

Lối vào Gyeonggijeon, nơi dựng bia Hamabi yêu cầu xuống ngựa.

Thành Dongnae-eupseong ở Busan: Chiến trường khốc liệt nơi Dongnae Busa Song Sang-hyeon đã liều mạng kháng chiến chống quân Nhật trong những ngày đầu Chiến tranh Imjin. Con đường tản bộ dọc theo thành cổ được phục dựng rất đẹp, thích hợp để ngắm toàn cảnh trung tâm Busan và thưởng thức chuyến du lịch lịch sử nhẹ nhàng.
Thành Seonjinri ở Sacheon: Sân khấu của Hải chiến Sacheon, nơi Tướng quân Yi Sun-sin lần đầu tiên cho Thuyền Rùa xuất trận đạt đại thắng, đồng thời là vết tích của thành kiểu Nhật (Waseong) do quân Nhật đắp nên. Tuy mang vết thương chiến tranh, ngày nay nơi đây lại là danh thắng bình yên nổi tiếng với đường hầm hoa anh đào nở rộ vào mùa xuân.

Thuyền Rùa kích thước thật ở Tongyeong, Gyeongnam, có thể vào bên trong tham quan.

Thành Seonjinri Waseong — Thuyền Rùa kích thước thật ở Tongyeong, Gyeongnam, có thể vào bên trong tham quan.

Jinnamgwan ở Yeosu: Di tích hộ quốc từng là đại bản doanh Jeolla Jwasuyeong của Tướng quân Yi Sun-sin, nơi ông chỉ huy đưa Chiến tranh Imjin đến thắng lợi. Nơi đây tự hào có quy mô lớn nhất (Quốc bảo) trong số các kiến trúc gỗ một tầng thời Joseon còn tồn tại, mang đến cảnh quan áp đảo nhìn ra toàn cảnh biển Yeosu.
Man-in-ui-chong (Mộ Mười Vạn Người) ở Namwon: Mộ tập thể táng khoảng 10.000 anh linh dân, quan, quân đã tử trận khi bảo vệ thành chống lại quân Nhật trong Trận chiến Thành Namwon thời Chiến tranh Jeongyu (1597). Thời đó, sau khi hạ thành, quân Nhật đã tàn sát dã man không chỉ binh sĩ mà cả dân thường vô tội, xẻm mũi và tai làm chiến lợi phẩm. Sau khi chiến tranh dứt, dân chúng đi tản cư trở về đã thu gom thi thể tạo nên ngôi mộ khổng lồ này. Đây là thánh địa tưởng niệm hộ quốc để khắc ghi sự tàn khốc của chiến tranh cùng sự hy sinh cao cả của cha ông quyết bảo vệ đất nước.
Mokhreung thuộc Donggureung ở Guri: Nằm trong quần thể lăng mộ Donggureung (Guri, Gyeonggi-do), đây là nơi an nghỉ của Vua Seonjo - người chèo lái đất nước qua binh đao - cùng các vương hậu của ông. Con đường rừng thông yên bình tạo bởi ba ngôi lăng bố trí trên các ngọn đồi khác nhau là một điểm nghỉ chân lịch sử ấn tượng.

Sự đối lập giữa sự tàn khốc chiến tranh và lòng nhân đạo: Mộ Tai ở Kyoto và Waedeoksan ở Jindo:

Chiến lợi phẩm tàn bạo của quân Nhật, Mộ Tai Kyoto (Tỷ Trủng): Trong Chiến tranh Jeongyu, Toyotomi Hideyoshi đã ra lệnh xẻo mũi và tai nhỏ gọn của tù binh Joseon đem ướ muối gửi về Nhật Bản làm chiến lợi phẩm thay cho đầu. Không chỉ binh lính mà cả mũi, tai của nam nữ ông bà trẻ em vô tội cũng bị cắt tàn nhẫn. Khoảng 100.000 phần mũi và tai thu gom được như vậy hiện đang bị chôn cất lạnh lẽo gần đền Toyokuni ở Kyoto (Nhật Bản) với tên gọi Mộ Tai (nguyên gốc là Mộ Mũi), tố cáo sự tàn khốc của chiến tranh.
Lòng từ bi của dân chúng Joseon, Waedeoksan ở Jindo (Oa Đức Sơn): Phản chiếu trái ngược kịch tính với điều đó, tại huyện Jindo (Jeollanam-do) có một di tích lịch sử ấm áp. Khi vô số thi thể quân Nhật chết đuối ở Uldolmok trong Hải chiến Myeongnyang 1597 dạt vào bờ biển Jindo, người dân Joseon ở Jindo dù là kẻ thù vẫn thương hại thu gom thi thể đem chôn cất. Dân chúng gọi ngọn núi nhỏ này là 'Waedeoksan' (Núi ban đức cho người Nhật), và cho đến nay vẫn còn khoảng 100 ngôi mộ quân Nhật được bảo tàng.
Bài học lịch sử: Sự đối lập ngỡ ngàng giữa hành vi hủy hoại thân thể của kẻ xâm lược (Mộ Tai) và lòng nhân đạo mà nạn nhân ban cho kẻ thù (Waedeoksan) gợi mở sâu sắc về giá trị của sự tha thứ và hòa bình mà hai nước Hàn - Nhật cần hướng tới ngày nay.

Tiêu chuẩn phân chia Tiền kỳ và Hậu kỳ Joseon: Trong lịch sử 500 năm của vương triều Joseon, thời kỳ từ khi Vua Taejo dựng nước đến trước khi Chiến tranh Imjin bùng nổ được gọi là 'Tiền kỳ Joseon'. Đây là thời kỳ tương đối bình yên để củng cố nền tảng và chế độ đẳng cấp của Joseon. Sự phân biệt giữa Lưỡng ban (Yangban) và Thường dân rất nghiêm ngặt, và Nho giáo (Lý học) là tư tưởng cơ bản của quốc gia.

Tuy nhiên, sau khi trải qua cuộc chiến tranh lớn Imjin, chế độ đẳng cấp bị chao đảo mạnh mẽ, diện mạo xã hội thay đổi hoàn toàn, bước sang giai đoạn tiếp theo là 'Hậu kỳ Joseon'. Nói cách khác, thời đại của Vua Seonjo chính là mắt xích lịch sử chuyển giao từ Tiền kỳ sang Hậu kỳ Joseon.

(Vua đời thứ 15) Vua Gwanghaegun: Nhà cải cách bi kịch với chính sách ngoại giao thực dụng và Luật DaedongKhắc phục hậu quả chiến tranh, ngoại giao trung lập thực dụng, lần đầu thi hành Luật Daedong, và việc bị phế vị do Injo Banjeong cùng Mộ Gwanghaegun ở Namyangju.

Vua Gwanghaegun (trị vì 1608~1623) là con trai thứ hai của Vua Seonjo và Hậu cung Gong-bin Kim-shi. Khi Chiến tranh Imjin bùng nổ, ông được phong làm Thế tử kế vị, và trong chiến tranh, ông đã thay Vua Seonjo lãnh đạo triều đình tạm thời (Bunjang), lập nhiều công trạng trong việc phục hồi thiệt hại chiến tranh.

Sau khi lên ngôi, ông chăm lo cho nhân dân đói khổ vì chiến tranh, thực hiện tốt chính sách ngoại giao trung lập thực dụng, không để đất nước bị cuốn vào chiến tranh giữa nhà Minh đang suy yếu và nhà Hậu Kim (nhà Thanh) đang nổi lên.

Tuy nhiên, trong quá trình bảo vệ hoàng quyền, ông bị chỉ trích về mặt đạo đức vì đã giết em cùng cha khác mẹ là Hoàng tử Yeongchang và giam giữ mẹ kế là Hoàng thái hậu Inmok. Cuối cùng, ông là vị vua bi kịch bị giáng chức khỏi ngai vàng sau cuộc đảo chính của quan lại (Injo Banjeong).

1. Thời Thế tử của Gwanghaegun và màn lên ngôi kịch tính:

Hành vi tàn bạo bốc đồng của anh trai Imhaegun: Ban đầu, con trai trưởng của Seonjo là Imhaegun, anh ruột của Gwanghaegun. Tuy nhiên, Imhaegun có tính cách cực kỳ hung tàn nên bị loại khỏi vị trí Thế tử. Những hành vi tàn ác tiêu biểu của ông gồm:
- Giết người và cướp đoạt tài sản: Để cướp người thiếp xinh đẹp của cựu quan lại Yu Hui-seo, ông đã sai nô tỳ của mình tàn sát Yu Hui-seo giữa ban ngày và cướp sạch nhà cửa, tài sản của nạn nhân.
- Cậy quyền hạch dịch dân chúng: Ông thả bầy vịt, ngỗng nuôi vào ruộng vườn của dân chúng quanh vùng, ăn sạch và phá hoại hoa màu cả năm. Nhưng vì sợ sự trả thù của hoàng tử, dân chúng dù thiệt hại nặng nề cũng không dám phản kháng.
- Hành vi tàn bạo trong chiến tranh và nhục nhã làm tù binh: Trong Chiến tranh Imjin, khi tản cư đến Hamgyeong-do, ông vẫn coi thường và hạch dịch nghĩa binh cùng dân chúng. Không thể chịu đựng nổi, dân chúng Hamgyeong-do phẫn nộ đã trói Imhaegun lại và giao nộp trực tiếp làm tù binh cho tướng Nhật Kato Kiyomasa.
- Kết cục cay đắng và giả gái bỏ trốn: Ngay sau khi Gwanghaegun lên ngôi, bị nghi ngờ âm mưu phản nghịch, để tránh bị bắt, ông đã cải trang thành phụ nữ (giả gái) ngồi kiệu nữ trốn đi. Tuy nhiên, không qua mắt được mạng lưới giám sát chặt chẽ, ông bị bắt tại trận, cuối cùng bị đày ra đảo Ganghwado và bỏ mạng cô đơn tại đó.
Anh hùng xông pha chiến trường và sự đố đố của Seonjo: Khi Chiến tranh Imjin bùng nổ, Seonjo bỏ đất nước tháo chạy, nhưng Gwanghaegun đã lãnh đạo triều đình tạm thời Bunjho (Phân triều) trực tiếp ra chiến trường cổ vũ quân dân. Khi lòng tin của dân chúng hướng về Gwanghaegun, Vua Seonjo vốn mang nặng mặc cảm chính thống đã ghen tị và lặp đi lặp lại tuyên bố nhường ngôi giả (Nhượng vị ba động) tới 20~30 lần để đe dọa và thử thách con trai. Hơn nữa, Vương hậu Uin - chính thất của Seonjo - không có con, nên Gwanghaegun chỉ được nhận làm con nuôi để giữ vị trí Thế tử.
Sự ra đời của Hoàng tử Yeongchang và khủng hoảng ngoại giao: Họa vô đơn chí, sau khi Vương hậu Uin qua đời, Vua Seonjo lập tức kết hôn với Hoàng thái hậu Inmok 19 tuổi (kém Gwanghaegun 9 tuổi) và sinh ra đích trưởng tử Hoàng tử Yeongchang. Seonjo muốn phế Gwanghaegun để lập Yeongchang, còn Hoàng đế nhà Minh Vạn Lịch Đế cũng kiên quyết không phê chuẩn Gwanghaegun làm Thế tử vì lý do là con thứ, đẩy Gwanghaegun vào chân tường.
Cái chết đột ngột của Seonjo và cuộc chiến ngầm quanh di chúc: Năm 1608, Seonjo đột ngột qua đời khi chưa kịp lập Hoàng tử Yeongchang nhỏ tuổi làm vua. Lúc này, mưu sĩ của Gwanghaegun là Yi I-cheom cùng Thượng cung thông minh, táo bạo Kim Gae-shi (Kim Gae-ttong) đã hành động nhanh chóng. Họ vạch trần âm mưu của đại thần phe đối lập Yu Yeong-gyeong, người đã giấu di chúc cuối cùng của Seonjo (giếu chỉ nhường ngôi cho Gwanghaegun) để lập Yeongchang làm vua. Nhờ sự vạch trần này, mọi rào cản vương vị bị xóa bỏ, Gwanghaegun cuối cùng đã lên ngôi vua thứ 15 của Joseon sau 16 năm làm Thế tử gian khổ.

Cách ghi chép độc đáo của Sử quan, Thượng cung Kim Gae-shi có tên thật là 'Cứt Chó': Thượng cung Kim Gae-shi (金介屎), công thần ẩn danh đưa Gwanghaegun lên ngôi và sau này nắm giữ quyền lực chốn hoàng cung, có tên tiếng Hàn nguyên bản rất thân thuộc là 'Gae-ttong-i' (Cứt Chó).

Thời đó, người ta thường đặt tên xấu cho trẻ con với mong muốn đứa trẻ sống lâu không bệnh tật. Tên 'Gae-ttong-i' cũng là một cái tên lấy xui như vậy. Các sử quan ghi chép bộ Triều Tiên Vương Triều Thực Lục do không thể viết nguyên chữ hán nôm 'Gae-ttong-i' vào sách nên đã trăn trở dịch thẳng ý nghĩa ra chữ Hán. Chữ cuối cùng trong tên Hán 'Thỉ' (屎) chính là chữ 'Thỉ' (phân/cứt).

Dù mang cái tên hạ tiện như vậy, nhưng sau khi Gwanghaegun lên ngôi, Kim Gae-shi đã trở thành thế lực ngầm số 1 chốn hoàng cung, nắm quyền lực tối cao. Được Gwanghaegun tin tưởng tuyệt đối, bà ta tự ý mua bán quan chức (mại quan bán tước) và can thiệp vào đại sự quốc gia. Ngay cả các quan lại cấp cao như Tể tướng, Thượng thư cũng phải xếp hàng nịnh bợ và hối lộ khoản tiền lớn cho bà thượng cung này để giữ vị trí. Người phụ nữ thao túng triều đình này sau cuộc đảo chính Injo Banjeong năm 1623 đã bị quân đảo chính bắt giữ và xử tử hình. Kết cục, tên của kẻ quyền lực một thời lại gắn liền với chữ 'Phân' bị khắc vào lịch sử vĩnh viễn.

2. Xóa mờ vết thương chiến tranh, phục hồi đất nước

Ngay sau khi lên ngôi, Gwanghaegun đã chấn chỉnh lại đất nước hoang tàn vì chiến tranh, giao cho thần y Heo Jun hoàn thành cuốn Đông Y Bảo Giám (Dongui Bogam) để phổ biến rộng rãi, giúp chữa bệnh cho dân chúng và ổn định đời sống nhân dân.
Ngoài ra, ông còn cho đại tu lại sổ sách địa chính và sổ hộ khẩu bị thất lạc do chiến tranh qua Dự án Lượng Điền (Yangjeon) và Điều tra Hộ khẩu, giúp củng cố tài chính quốc gia bị kiệt quệ và giảm bớt gánh nặng cho dân chúng.

3. Xây dựng cung điện thái quá? Sự thật và hiểu lầm về việc tái thiết cung điện thời Gwanghaegun:

Cung Changdeok (Do Seonjo bắt đầu và Gwanghaegun hoàn thành): Việc tái thiết Cung Changdeok bị đốt cháy trong Chiến tranh Imjin đã được Seonjo bắt đầu sau khi chiến tranh kết thúc, và hoàn thành tự nhiên vào khoảng năm thứ 2 sau khi Gwanghaegun lên ngôi. Nghĩa là đây không phải công trình do Gwanghaegun ép buộc khởi công vô lý.
Cung Changgyeong (Cung điện dành cho người lớn tuổi trong hoàng thất): Có kích thước bằng khoảng 1/3 Cung Changdeok, được tái thiết để làm nơi ở cho Thái hậu và người lớn tuổi trong hoàng gia.
Cung Deoksu (Thời đó là Cung Gyeong-un - Hình ảnh thực sự của nơi giam giữ Thái hậu Inmok): Ban đầu là nhà riêng của Nguyệt Sơn Đại Quân (anh trai Vua Seongjong), nhưng không bị cháy trong Chiến tranh Imjin nên được Seonjo dùng làm cung điện tạm thời. Nơi đây nổi tiếng là nơi giam giữ Thái hậu Inmok, nhưng thời đó có diện tích khoảng 20.000 pyeong nên thực tế không giống nghĩa "giam giữ".
Cung Gyeonghui (Thời đó là Cung Gyeongdeok - Cung điện xây để đè 'khí vương giả'): Nghe đồn tại nhà của Jeongwon-gun (cha của Vua Injo, con trai Seonjo nổi tiếng tính tình thô暴) có 'khí vương giả sinh ra', Gwanghaegun đã cho xây cung điện mới trên nền đất đó để dập tắt lời đồn và chiếm lấy đất. Nhưng oái ăm thay, sau này con trai của Jeongwon-gun là Năng Dương Quân đã phát động Injo Banjeong lên ngôi (Injo), khiến 'lời đồn đó trở thành sự thật'.
Cung Ingyeong (Pháp cung bi kịch trở thành nơi cung cấp vật liệu): Vì thuyết phong thủy cho rằng nền Cung Gyeongbok không tốt, nên đây là công trình Cung điện quy mô lớn được xúc tiến nhằm làm Pháp cung chính thức mới cho Joseon. Vua Injo sau khi lật đổ Gwanghaegun đã không hoàn thành cung điện này, ngược lại khi Cung Changdeok và Changgyeong bị cháy do Bạo loạn Yi Gwal, Đinh Mão Hồ Lạn, Bính Tý Hồ Lạn, người ta đã tháo dỡ các tòa nhà của Cung Ingyeong lấy gỗ và vật liệu để tái thiết các cung điện khác.

Tình yêu ngói đặc biệt của Gwanghaegun và bí mật Mái ngói xanh Điện Seonjeongjeon: Gwanghaegun muốn lợp Ngói xanh (Thanh ngoa) và Ngói vàng lên Cung Ingyeong và Cung Gyeongdeok (Gyeonghui) mới xây để thể hiện uy nghiêm của hoàng thất Joseon.

Tuy nhiên, việc này gặp rào cản lớn. Ngói vàng chỉ có nhà Minh (nước Hoàng đế) mới được dùng nên dễ gây rắc rối ngoại giao, còn Ngói xanh thì phẩm màu xanh (Hồi Hồi Thanh) quý và đắt như châu báu, gây gánh nặng lớn cho tài chính quốc gia đang kiệt quệ sau chiến tranh.

Cuối cùng, sau khi Gwanghaegun bị lật đổ trong Injo Banjeong, trong quá trình dỡ Cung Ingyeong để phục hồi Cung Changdeok, số ngói xanh định dùng cho Cung Ingyeong đã được chuyển sang sử dụng. Đó là lý do lịch sử ra đời của Điện Seonjeongjeon ở Cung Changdeok - nơi duy nhất sở hữu mái ngói màu xanh trong các cung điện ngày nay.

Tục ngữ 'Tta-noh-un Dangsang' (Chắc như đinh đóng cột) và châm biếm 'O-haeng Dangsang':

Ý nghĩa gốc của tục ngữ: Tục ngữ 'Tta-noh-un Dangsang' mang nghĩa "việc chắc chắn sẽ xảy ra như vậy". Từ 'Dangsang' chỉ chức quan cao cấp từ Chính Tam Phẩm trở lên thời Joseon gọi là 'Dangsang-gwan' (Đường Thượng Quan). Xuất xứ từ việc chắc chắn có được chức Dangsang-gwan trong tay.
Châm biếm mại quan bán tước 'O-haeng Dangsang': Dưới thời Gwanghaegun, các công trình xây dựng cung điện, quan sở diễn ra thường xuyên. Lúc này, nhiều kẻ đã cúng nộp 5 loại vật liệu xây dựng (Ngũ hành: Thủy, Hỏa, Kim, Mộc, Thổ) và hối lộ để có được chức Dangsang-gwan. Người đời mỉa mai những kẻ mua quan bằng nịnh bợ này là 'O-haeng Dangsang' (Ngũ Hành Đường Thượng).
Nguồn gốc tục ngữ: Dân chúng than thở trước thực tế bất công rằng chỉ cần có tiền hay vật liệu là ai cũng dễ dàng chiếm được ghế Dangsang-gwan: "Chỉ cần dâng tài sản thì chức Dangsang xem như đã nắm chắc trong tay". Đây là bối cảnh ra đời của câu tục ngữ 'Tta-noh-un Dangsang' chỉ kết quả chắc chắn ngày nay.

4. Chế độ thuế đột phá ổn định đời sống nhân dân, thực thi Luật Daedong:

Một trong những thành tựu vĩ đại nhất của Gwanghaegun là lần đầu tiên áp dụng thử nghiệm Luật Daedong (Đại Đồng Pháp) tại khu vực Gyeonggi-do, thu thuế dựa trên diện tích đất sở hữu thay vì tính theo số hộ gia đình.
Trước đây, mỗi nhà phải nộp sản vật địa phương (Cống vật) dẫn đến sự nhũng nhiễu của quan lại và nỗi khổ lớn cho dân chúng. Luật Daedong cho phép nộp thống nhất bằng gạo, vải đay hoặc tiền xu thay cho sản vật, giảm bớt gánh nặng lớn cho nông dân nghèo.

Gongmyeongcheop, ổn định dân sinh và sự phản đối của tầng lớp thống trị: Nhờ Luật Daedong đánh thuế theo diện tích đất sở hữu, Gwanghaegun thu nhiều thuế hơn từ tầng lớp Lưỡng ban (Yangban) có đặc quyền và giảm mạnh gánh nặng thuế cho nông dân nghèo. Nhờ các chính sách vì dân này, dù đất nước kiệt quệ sau Chiến tranh Imjin, trong suốt 15 năm Gwanghaegun trị vì, không có một cuộc bạo loạn dân sự (Dân loạn) nào xảy ra trên đất Joseon.

Tuy nhiên, việc thi hành thử nghiệm Luật Daedong chưa đủ bù đắp tài chính quốc gia cho việc phục hồi sau chiến tranh. Do đó, Gwanghaegun đã mở rộng bán Gongmyeongcheop (Bằng cấp trống tên, mua bằng tiền) để trao chức vị hoặc giải phóng thân phận nô tỳ (Miễn thiên). Việc này giúp khoảng 40.000 người có thân phận mới và bổ sung ngân sách, nhưng làm lung lay nền tảng trật tự đẳng cấp Lưỡng ban.

Cuối cùng, tầng lớp Lưỡng ban cực kỳ phản đối Gwanghaegun vì cả hai lý do: Luật Daedong bắt họ gánh nhiều thuế hơn, và sự tràn lan Gongmyeongcheop làm mất giá trị đặc quyền đẳng cấp của họ. Sự phẫn nộ dữ dội của giới sĩ đại phu này trở thành động cơ quyết định để họ phát động Injo Banjeong lật đổ Gwanghaegun.

5. Bi kịch làm lung lay đạo đức Nho giáo Joseon, Gyechuk Oksa và Phế mẫu Sát đệ:

Khởi đầu vụ án (Thất thứ chi biến): Năm 1613 (năm Quý Sửu), vụ án 'Thất thứ chi biến' xảy ra khi 7 đứa con vợ thứ thuộc gia đình danh gia bị bắt vì cướp bạc. Phe Đại Bắc (Dae-buk) ủng hộ Gwanghaegun như Yi I-cheom đã lợi dụng vụ này về mặt chính trị, dựng chuyện rằng "nhóm này gom tiền nhằm lập đích tử Hoàng tử Yeongchang làm vua", biến thành vụ án phản nghịch quy mô lớn (Gyechuk Oksa).
Cái chết bi thảm của Hoàng tử Yeongchang: Vụ án khiến ông ngoại của Yeongchang là Kim Je-nam bị ban thuốc độc, gia đình bên ngoại gặp họa. Hoàng tử Yeongchang mới 8 tuổi bị giáng xuống làm thường dân, đày ra đảo Ganghwado, và năm sau bị nhốt trong phòng kín rồi đốt lò sưởi quá nóng dẫn đến cái chết bi thảm.
Giam giữ Thái hậu Inmok và Phế mẫu Sát đệ: Gwanghaegun đã giam giữ mẹ của Yeongchang - Thái hậu Inmok (mẹ trên danh nghĩa của ông) tại Tây Cung (Cung Gyeong-un) và tước danh hiệu Thái hậu. Hành vi 'Phế mẫu Sát đệ' (Phế mẹ giết em) này đã gây chấn động dữ dội trong xã hội sĩ đại phu Joseon - nơi coi trọng đạo hiếu và nghĩa lý Tống Nho.
Ngòi nổ cho Injo Banjeong: Phế mẫu Sát đệ đã cung cấp cho phe Tây Nhân một lý do đạo đức rõ ràng và chính đáng để lật đổ Gwanghaegun. Cuối cùng, sự suy giảm đạo đức nghiêm trọng từ Gyechuk Oksa đã dẫn đến cuộc đảo chính Injo Banjeong năm 1623, khiến Gwanghaegun bị phế vị.

6. Chính sách ngoại giao trung lập thực dụng bảo vệ hòa bình Joseon:

Ngoại giao trung lập giữa nhà Minh và nhà Hậu Kim: Về đối ngoại, giữa Hậu Kim (sau này là nhà Thanh) đang nổi lên thành cường quốc mới và nhà Minh đang suy yếu như mặt trời lặn, ông đã thực thi chính sách ngoại giao trung lập, không nghiêng về bên nào mà ưu tiên lợi ích của Joseon.
Phái quân Gang Hong-rip và chỉ thị hàng địch (1619): Không thể từ chối yêu cầu phái quân của nhà Minh - nước từng giúp Joseon thời Imjin, ông đã gửi quân đi nhưng đưa ra mật lệnh cho Tướng Gang Hong-rip: "Hãy quan sát chiến局 rồi tùy cơ hàng Hậu Kim", nhờ đó tránh được sự hy sinh vô nghĩa và thảm họa chiến tranh một cách trí tuệ.
Tiếp nhận quốc thư Hậu Kim và đuổi theo thực lợi (1622): Gwanghaegun chấp nhận quốc thư của Hậu Kim năm 1622 và tiến hành đàm phán, công nhận Hậu Kim như một quốc gia thực tế. Đây là chính sách đối ngoại linh hoạt nhằm tránh xung đột với Hậu Kim trong khi vẫn duy trì quan hệ quân thần với nhà Minh.
Sự phản đối của quan lại và cớ cho Injo Banjeong (1623): Tuy nhiên, các sĩ đại phu tôn sùng nhà Minh như cha mẹ và kiên trì chính sách Sùng Minh Bái Kim (Sùng bái nhà Minh, bài xích Hậu Kim) đã chỉ trích gay gắt Gwanghaegun bắt tay với rợ Nữ Chân. Thái độ thực dụng và ngoại giao trung lập này cuối cùng trở thành cớ quyết định dẫn đến cuộc đảo chính Injo Banjeong năm 1623 phế bế Gwanghaegun.

7. Bộ Thực Lục sống sót kỳ diệu qua chiến tranh và Tái lập hệ thống 5 Đại Sago:

Trong Chiến tranh Imjin, vương triều Joseon rơi vào tuyệt vọng vì cho rằng Triều Tiên Vương Triều Thực Lục ghi chép toàn bộ lịch sử đất nước đã bị đốt cháy hoàn toàn. Bởi vì các kho lưu trữ Chunchugwan, Chungju, Seongju đều biến thành tro tàn do quân Nhật phóng hỏa.
Tuy nhiên, chỉ có bộ Thực Lục tại Jeonju Sago được các sĩ phu như An Ui, Son Hong-rok xả thân đưa vào hang sâu núi Naejangsan cất giấu là sống sót kỳ diệu.
Sau khi chiến tranh kết thúc, từ cuối thời Seonjo đến đầu thời Gwanghaegun, dựa trên bản Jeonju Sago duy nhất này, một công trình vĩ đại đã hoàn thành khi in ấn và phục hồi lại toàn bộ bộ Thực Lục. Để ngăn chặn bi kịch mất mát ghi chép do chiến tranh lần nữa, Gwanghaegun đã bãi bỏ hoàn toàn hệ thống kho lưu trữ ở đồng bằng, lập nên Hệ thống 5 Đại Sago (Chunchugwan, Jeongjoksan ở Ganghwa, Taebaeksan, Myohyangsan, Odaesan) cất giấu bộ Thực Lục phân tán sâu trong các vùng núi hiểm trở, truyền lại di sản ghi chép lịch sử vĩ đại của Joseon an toàn cho hậu thế.

8. Điểm du lịch gợi ý: Mộ Gwanghaegun ở Namyangju

Mộ Gwanghaegun ở Namyangju: Nằm tại Jingeon-eup, thành phố Namyangju, tỉnh Gyeonggi-do, Mộ Gwanghaegun bị giáng xuống cấp Mộ của Quân (君) chứ không phải Lăng của Vua, nằm ở một nơi rất sơ sài và hẻo lánh. Để bảo tồn nguyên vẹn di sản văn hóa và tránh hư hại, hiện tại nơi đây quản lý đóng cửa, không cho phép vào bên trong. Dù bị phế vị do lý do đạo đức Nho giáo và chỉ còn là 'Quân' trong lịch sử, nơi đây vẫn là một điểm đến thích hợp để lặng lẽ suy ngẫm về tầm nhìn thực dụng muốn khắc phục quốc nạn cùng những năm tháng cuối đời bi thảm của ông.
Điện Seonjeongjeon ở Cung Changdeok: Là tòa nhà duy nhất tự hào có mái ngói màu xanh (Thanh ngoa) trong các cổ cung Seoul ngày nay. Ban đầu ngói này dự định dùng cho Cung Ingyeong quy mô lớn do Gwanghaegun định xây làm Pháp cung mới nhưng chưa hoàn thành, sau Injo Banjeong khi tháo dỡ Cung Ingyeong để phục hồi Cung Changdeok bị cháy, ngói xanh đã được chuyển sang lợp cho mái Điện Seonjeongjeon. Nơi đây là không جانب lịch sử sinh động cho thấy tình yêu ngói đặc biệt của Gwanghaegun cùng vết tích đắng ngắt của công trình xây dựng cung điện quá đà.

Seonjeongjeon ở Cung Changdeok — Ngói xanh ở Điện Seonjeongjeon Cung Changdeok có sự khác biệt rõ rệt so với ngói màu đen.

Cái nhìn trái chiều về Gwanghaegun: Danh nghĩa thời đó và Thực lợi thời nay

Tương tự như Yeonsangun, Gwanghaegun bị phế vị mà không được nhận miếu hiệu như 'Tông' (宗) hay 'Tổ' (祖), chỉ dừng lại ở cấp 'Quân' (君). Cuộc đời và thành tựu của ông nhận được những đánh giá cực kỳ trái ngược tùy theo thời đại.

Đánh giá của quan lại Joseon thời đó (Lý luận danh nghĩa Nho giáo): Đối với các đại thần thời đó coi đạo đức Nho giáo và danh nghĩa là giá trị cao nhất, Gwanghaegun là một kẻ bất hiếu không thể dung thứ. Hành vi Phế mẫu Sát đệ (giam mẹ Thái hậu Inmok, giết em Hoàng tử Yeongchang) là tội ác từ bỏ nhân伦, còn chính sách Ngoại giao trung lập bắt tay với rợ Hậu Kim, phản bội ân nghĩa nhà Minh cứu Joseon thời Imjin là hành vi bội bạc. Hơn nữa, việc ép buộc xây dựng nhiều cung điện quy mô lớn trong tình cảnh đất nước kiệt quệ bị chỉ trích là đẩy dân chúng vào cảnh lầm than, cuối cùng bị lật đổ trong Injo Banjeong và đày ra đảo Jejudo cho đến khi qua đời.
Đánh giá của giới sử học hiện đại (Đánh giá lại theo chủ nghĩa thực dụng): Đến thời hiện đại, Gwanghaegun được đánh giá lại như một nhà ngoại giao thực tế và vị vua cải cách đặt lợi ích quốc gia lên trên danh nghĩa. Chính sách ngoại giao trung lập nhìn thấu sự suy tàn của nhà Minh và sự trỗi dậy của Hậu Kim giúp Joseon không bị cuốn vào chiến tranh tàn khốc lần nữa được công nhận là trí tuệ ngoại giao thực dụng cao độ. Ngoài ra, lần đầu thi hành Luật Daedong giảm gánh nặng thuế cho dân nghèo, in lại bộ Thực Lục bị mất và lập hệ thống 5 Đại Sago bảo vệ di sản ghi chép... được đánh giá cao là những thành tựu vĩ đại đóng góp cho sự ổn định dân sinh và bảo tồn văn hóa.