ระบบรถไฟในภูมิภาคคันไซ

คำนำ

เวลาเตรียมทริปญี่ปุ่น หลายคนคงเคยได้ยินคำว่า แต่ละสายต่อกันไม่ได้ เลยทำให้ค่าเดินทางแพง กันมาบ้าง

ประโยคนี้ให้เข้าใจว่า ถูกครึ่งหนึ่ง และไม่ถูกอีกครึ่งหนึ่ง แล้วจริง ๆ แตกต่างกันอย่างไร มาดูกัน

• เนื้อหาที่สรุปไว้ด้านล่างเขียนอ้างอิงจาก ตอนรวม 2 - ข้อมูลระบบคมนาคมญี่ปุ่น ดังนั้น แนะนำให้อ่าน ตอนก่อนหน้า ก่อน แล้วค่อยอ่านต่อจะเข้าใจง่ายขึ้น 📚

รถไฟใต้ดิน = รถไฟ (เอกชน) ไหม?

ในญี่ปุ่น การแยก ‘รถไฟใต้ดิน(地下鉄)’ กับ ‘รถไฟ(電車)’ ชัดเจนมาก และ ต้องเข้าใจให้ถูกเพื่อไม่สับสนเวลาใช้พาส รวมถึงวางแผนเส้นทางได้ง่าย

• รถไฟใต้ดิน: รถไฟใต้ดินของเทศบาล/เมือง

  • โอซาก้า เมโทร (Osaka Metro)
  • รถไฟใต้ดินเมืองเกียวโต
  • รถไฟใต้ดินเมืองโกเบ

• รถไฟเอกชน: 私有鉄道(รถไฟ/電車): รถไฟที่บริษัทเอกชนเป็นผู้ให้บริการ

  • สายนันไค, สายฮังคิว, สายฮันชิน, รันเด็น(รถรางเคฟุกุ), เอซัง ฯลฯ

• JR: ย่อมาจาก Japan Rail แม้จะแยกบริษัทตามภูมิภาค แต่ เรียกรวมว่า ‘JR’ เหมือนกัน

  • ตัวอย่างเช่น JR คันคุไคโซคุ(สายฮันวะ), สายโอซาก้าลูป, JR ยูเมะซากิ, JR นาระ ฯลฯ
  • ในเชิงเทคนิค JR ก็เป็นรถไฟ(電車) เช่นกัน แต่เพื่อให้แยกชัด จึงจัดเป็นหมวด ‘JR’ แยกต่างหาก
  • รายละเอียดอยู่ใน OSAKA ตอนที่ 1 ‘บัตร IC & พาสการเดินทาง’

กฎการเปลี่ยนขบวนที่มักสับสนในโอซาก้า

ต่อจากนี้จะอธิบาย รูปแบบการเปลี่ยนขบวนระหว่างแต่ละระบบ อย่างละเอียด

1) รถไฟใต้ดิน ↔ รถไฟใต้ดิน

ในภาพด้านบน Osaka Metro หมายถึง เครือข่ายรถไฟใต้ดิน ที่โอซาก้า เมโทรเป็นผู้ให้บริการ

• New Tram แม้จะเป็นรถไฟเบาบนดิน แต่เป็น ของโอซาก้า เมโทร จึงนับเป็นเครือข่ายรถไฟใต้ดิน
• Imazato Liner เป็นเส้นทางรถบัส ซึ่ง แทบไม่มีโอกาสต้องใช้ระหว่างทริป

ดังนั้น ภายในเครือข่ายรถไฟใต้ดินของโอซาก้า เมโทร แม้ชื่อสายจะต่างกันก็ยัง เปลี่ยนสายได้โดยไม่ต้องออกจากระบบ/ไม่เสียค่าโดยสารเพิ่ม

2) รถไฟใต้ดิน ↔ รถไฟ (JR, รถไฟเอกชน)

ในญี่ปุ่น รถไฟใต้ดินกับรถไฟ (JR/เอกชน) เป็นคนละระบบกัน
ไม่สามารถเปลี่ยนขบวนแบบต่อเนื่องภายในระบบเดียวกัน หากซื้อเป็นตั๋วกระดาษด้วยเงินสด ต้อง ออกจากประตูตรวจตั๋วของรถไฟใต้ดิน แล้วซื้อตั๋วใหม่ เพื่อขึ้นรถไฟ JR/เอกชน

3) รถไฟเอกชน ↔ รถไฟเอกชน

ตัวอย่างเช่น จาก สถานีอุเมดะ นั่ง ฮังคิวสายหลัก ไปสถานีคัตสึระ แล้วเปลี่ยนเป็น ฮังคิวสายอาราชิยามะ
กรณีนี้อยู่ในเครือ บริษัทฮังคิวเดียวกัน จึง เปลี่ยนขบวนได้ภายในระบบเดียวกัน

แต่ถ้าเป็น ฮังคิว ↔ ฮันชิน แบบคนละบริษัท จะไม่สามารถเปลี่ยนขบวนแบบต่อเนื่องในระบบเดียวกันได้

4) รถไฟเอกชน ↔ JR

เช่นเดียวกัน JR กับรถไฟเอกชน ก็เป็นคนละระบบ จึง ไม่สามารถต่อขบวนแบบไม่ออกจากระบบ

ตัวอย่าง การเดินทางจาก นัมบะไปยูนิเวอร์แซลซิตี้ หากนั่ง ฮันชินจากสถานีโอซาก้า-นัมบะไปนิชิคุโจ
จะต้อง ออกจากประตูตรวจตั๋ว แล้วซื้อตั๋วใหม่เพื่อเปลี่ยนไป JR

นัมบะมี 4 สถานี? แล้วอุเมดะก็มีหลายสถานี?

ถ้ามาโอซาก้าครั้งแรก การแยก ‘สถานีนัมบะ’ ที่มีหลายชื่ออาจไม่ง่าย

หลายคนคิดว่านัมบะน่าจะมีสถานีเดียว แต่จริง ๆ มี Nankai Namba, Osaka-Namba, JR Namba, Namba (รถไฟใต้ดิน) ซึ่งเป็น คนละสถานี/คนละผู้ให้บริการแต่ตั้งอยู่ใกล้กัน

เพื่อไม่ให้สับสน ต้องรู้ว่า แต่ละสถานีให้บริการเส้นทางอะไร

• สถานี JR Namba → JR
• สถานี Osaka-Namba → คินเท็ตสึสายไปนาระ, คินเท็ตสึรถด่วนพิเศษ, ฮันชินสายนัมบะ
• สถานี Namba → รถไฟใต้ดิน (สายมิโดสุจิ, สายเซนนิชิมาเอะ, สายโยตสึบาชิ)
• สถานี Nankai Namba → สายนันไค (Airport Express, รถด่วนพิเศษราปีต ฯลฯ สายสนามบิน)

ฝั่งอุเมดะก็เช่นกัน มีหลายสถานีรวมกัน โดยแยกได้ดังนี้:

• สถานี Osaka → JR
• สถานี Umeda → รถไฟใต้ดินสายมิโดสุจิ
• สถานี Osaka-Umeda (Hankyu) → ฮังคิวสายโกเบ, ฮังคิวสายเกียวโต, ฮังคิวสายทาคาระซึกะ
• สถานี Osaka-Umeda (Hanshin) → ฮันชินสายหลัก
• สถานี Higashi-Umeda → รถไฟใต้ดินสายทานิมาจิ
• สถานี Nishi-Umeda → รถไฟใต้ดินสายโยตสึบาชิ

ยกเว้นสถานี Osaka (JR) ที่เหลือมักถูกเรียกรวม ๆ ว่า ‘อุเมดะ’ และ เชื่อมถึงกันภายในอาคาร/ทางเดินใต้ดิน หากรู้สายที่จะไป ก็สามารถเดินตามป้ายได้ไม่ยาก

แต่ สถานี Shin-Osaka เป็น สถานีหลักอีกจุดที่อยู่คนละตำแหน่ง เป็นจุดจอดของ ชินคันเซ็นและรถด่วนพิเศษฮารุกะ และเชื่อมกับรถไฟใต้ดินสายมิโดสุจิ